Theologiseren over AI en Preekvoorbereiding

Een column van Margriet Westers, Programmamanager Valorisatie en Nascholing

Het is nog niet zo lang geleden dat ChatGPT zijn intrede deed en veel mensen ermee experimenteerden door vooral grappige vragen te stellen. “Hoi ChatGPT, kun je een preek maken in de stijl van Tim Keller over het belang van bananen?” En inderdaad, daar rolde een preek uit met stijlkenmerken van Keller over bananen en genade. Hilariteit alom.

Maar de fase van alleen amusement ligt alweer even achter ons. In het najaar van 2025 hield het Nederlands Dagblad een enquête onder voorgangers over het gebruik van AI bij de voorbereiding van de eredienst. Ongeveer veertig procent van de vierhonderd geïnterviewden gaf aan soms of vaak AI te gebruiken bij de preekvoorbereiding.

Nascholing

De opkomst van AI brengt ook vragen met zich mee voor de universiteit. Voor het onderwijs en onderzoek, maar ook in het nascholingsaanbod. Een aantal professionals benaderde ons met het voorstel om hun training over AI-prompts op te nemen in het nascholingsaanbod voor predikanten. Past dat bij het aanbod dat wij als theologische instelling willen aanbieden?

Als Theologische Universiteit bieden we in principe alleen cursussen aan waar we zelf inhoudelijk bij betrokken zijn. Andere trainingen kunnen predikanten uiteraard naar eigen inzicht volgen. Maar ook bracht dit ons bij een principiëlere vraag: wat vraagt een goede theologische doordenking van AI en preekvoorbereiding?

Andere vragen

Wat mij betreft moet een theologische universiteit altijd een spade dieper steken dan alleen een praktische ‘how-to’ verkenning van AI-tools. Je mag van theologen verwachten dat er andere vragen gesteld worden. Hoe verhouden mens en techniek zich tot elkaar? Is er een verschil tussen het raadplegen van een commentaar en het raadplegen van een AI-tool? Waar bestaat dat verschil uit? Is er alleen een gradueel verschil of ook een wezenlijk verschil tussen bijvoorbeeld ChatGPT-gebruik of het doen van een zoekopdracht bij een zoekmachine?

Daarnaast zijn er tal van andere vragen te stellen rondom ethiek en kerkrecht. Vanuit welke ethische lens wil je over AI nadenken? Welke waarden wil je hooghouden en waarom? Wat betekenen die waarden voor je gebruik van generatieve AI? Wat betekent beroepseer? Waar ligt de grens tussen inspiratie en plagiaat? En, last but not least: wat doet het met je spiritualiteit wanneer je gebruik maakt van AI voor de preekvoorbereiding? Verdwijnt de ‘worsteling met de tekst’ als je bij lastige vragen gelijk in ‘gesprek’ gaat met een chatbot?

Verkenning

In het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap en de PThU vonden we prettige samenwerkingspartners om samen tot een mooi nascholingstraject over AI en Preekvoorbereiding te komen. Vanaf april verkennen we met docenten en predikanten al deze lagen die ter sprake moeten komen wanneer het over AI en Preekvoorbereiding gaat. Natuurlijk kan dat niet zonder ook met bepaalde tools te werken en hun mogelijkheden en beperkingen te ondervinden. Met Paulus’ advies in gedachten: “Onderzoek alles, behoud het goede en vermijd alle kwaad, in welke vorm dan ook,” (1 Tess. 5:21-22) gaan we op verkenning. Deels online, maar grotendeels op een echte locatie, waar we elkaar in de ogen kijken en het open en eerlijke gesprek voeren over wat het betekent om in dit digitale tijdperk de Bijbel te bestuderen en het evangelie te verkondigen.

Meer informatie over de cursus AI en preekvoorbereiding vind je hier: Werkt Gods Geest ook door een chatbot? – PEP. Ook voor last minute aanmelding!”