Bent u de baas van de kerk?

‘Bent u dan de baas van die kerk?’

Twee nieuwsgierige gezichten keken mij aan. Het jongetje van een jaar of twaalf had ontdekt dat er zoiets als een paus bestond. Die was namelijk nét overleden en daarmee wereldnieuws. Zijn vader kwam vaker bij mij in Barista de Dominee koffie drinken. Ik was duidelijk de ‘barista’ maar hoe zat het met de ‘dominee’? Is dat een soort baas van de kerk? Niet…? Wie bepaalt er dan eigenlijk in de kerk?

Het zijn vragen die je niet snel hoort tijdens een kerkenraadsvergadering. Juist daarom vind ik ze zo interessant. Ze dwingen om opnieuw te kijken naar zaken die binnen de kerk ‘normaal’ zijn geworden. Waar verschillende werkelijkheden elkaar ontmoeten, ontstaan de vragen die ertoe doen. Ze maken zichtbaar wat niet langer vanzelfsprekend is en openen ruimte om opnieuw na te denken over wat werkelijk van waarde is.

Sinds enkele jaren doe ik vanuit Kerk2030 en mijn werk als interim-predikant praktijkonderzoek naar liminaliteit en kerkvernieuwing. Liminaliteit beschrijft de situatie en ervaring waarin oude zekerheden vervagen terwijl het nieuwe verhaal zich nog niet heeft aangediend. Je bent niet meer waar (of wie) je was, maar je weet ook nog niet waar je uitkomt; een tussenfase.

Veel kerken bevinden zich op dit moment in zo’n situatie. De algemene reflex is de onduidelijkheid en onzekerheid zo snel mogelijk op te lossen. Ik leer ze echter vanuit het concept van liminaliteit dat deze tussenfase geen probleem is dat opgelost moet worden, maar een fase die doorleefd mag worden. Juist daar ontstaan goede vragen, nieuwe inzichten en geregeld ook verrassende mogelijkheden. Niet wanneer alles helder is ontstaat echte vernieuwing, maar wanneer we de moed hebben om een tijdje in het niet-weten te blijven staan.

Ik zoek daarom graag de grens op. De plekken waar het spannend en ingewikkeld wordt, waar verschillende werelden elkaar raken, waar we ‘het even niet weten’. Wie de tussenruimte vermijdt, mist de kans op duurzame verandering. Maar wie haar durft binnen te stappen, ontdekt vaak meer dan hij zocht.

Het jongetje en zijn vader vertrokken met verwondering over de kerk waarin ieder mens gelijk is.

Ik bleef achter met de overtuiging dat deze tijd vraagt om ander leiderschap: niet leiderschap dat de antwoorden heeft maar leiderschap dat het niet-weten voluit durft te omarmen, spanning bespreekbaar maakt en de gemeente begeleidt bij het ontdekken van nieuwe mogelijkheden om kerk te zijn in deze tijd.

Duurt Vonck is betrokken bij Kerk2030 in onderzoek naar kerkvernieuwing en begeleidt gemeenten in veranderingsprocessen. Op vrijdag en zaterdag is hij Barista de Dominee.